De vergissing van Jezus

Jezus van Nazaret was een apocalyptische profeet die verkondigde dat de dag des oordeels voor de deur stond. Zoals iedereen weet is de geschiedenis anders gelopen: in plaats van het aangekondigde koninkrijk van God kwam de christelijke kerk. Heeft Jezus zich vergist?

Bij deze vraag is het van belang welke lading het woord ‘vergissing’ heeft. Het kan de benaming zijn voor de feitelijke constatering dat iemand het bij het verkeerde eind heeft op een bepaald punt. Spannend wordt het hoe dit vervolgens weegt op de waardering die men aan Jezus geeft. Is het een vergeeflijke vergissing of is Jezus een sektarische misleider?

Eerst de feiten. In het vroege jodendom waren er verschillende apocalyptische stromingen. Hun wereldbeeld was ongeveer als volgt. Sinds de schepping van de wereld is deze aan degeneratie onderhevig. Het kwaad heeft in de huidige tijd zo’n omvang bereikt dat de satan en zijn trawanten over deze wereld heersen. Maar Gods ingrijpen is nabij. Na een korte periode van rampen en verdrukking zal God de satan verslaan, de onrechtvaardigen veroordelen en de rechtvaardigen uit het slijk oprichten.

Er is een overvloed aan historisch bewijs dat Johannes de Doper en Jezus van Nazaret Joodse profeten waren die een dergelijke vorm van apocalyptische eschatologie predikten. De bijl ligt reeds aan de wortel van de boom, want het koninkrijk van God staat voor de deur. Deze generatie is de laatste én slechtste generatie. Ook Paulus meende dat de dag des oordeels zeer snel zou gaan plaatsvinden (bijv. 1 Kor. 7:29).

Het is niet moeilijk te constateren dat er een flinke discrepantie bestaat tussen de toekomstverwachting van het drietal Johannes de Doper, Jezus van Nazaret en Paulus en hoe de geschiedenis uiteindelijk is gelopen. Vergissen is menselijk: deze drie mannen en hun volgelingen hebben het op dit punt bij het verkeerde eind gehad. Dit kunnen we overigens pas achteraf constateren.

Hier moeten we oppassen voor anachronismen. Sekteleiders die thans hun volgelingen misleiden door het einde der tijden op korte termijn aan te kondigen, doen dat in een geheel andere historische en culturele context dan die van het jodendom in de eerste eeuw n.C. Ik citeer twee ‘onverdachte’ (namelijk niet-christelijke) auteurs:

“Jesus was mistaken, and the kingdom did not come as he predicted. At the same time, from a historian’s point of view, this was not a serious mistake. It was a normal part of Jewish culture at the time, and Jesus’ profound experience of God during the historic ministry made him more likely to make such a mistake, not less.”
Maurice Casey, Jesus of Nazareth, p. 221.

En Paul Verhoeven schrijft over Jezus’ stellige overtuiging dat het koninkrijk van God spoedig zou aanbreken:

“Het zou pure volksverlakkerij zijn geweest als hij niet overtuigd was dat het inbreken van Gods koninkrijk voor de deur stond en dat zijn beloftes dan bewaarheid zouden worden.”
Paul Verhoeven, Jezus van Nazaret, p. 92.

Dat wil dus zeggen dat Jezus het weliswaar mis had op het punt van het nabije oordeel en de spoedige doorbraak van het koninkrijk, maar dat dit niet zijn integriteit aantast. Het is een historisch begrijpelijke vergissing, net zoals het moeilijk verwijtbaar is aan een middeleeuwer dat hij denkt dat de aarde plat is.

Dit alles impliceert ook dat het, ook al zouden we willen, onmogelijk is om Jezus na te volgen voor wat betreft deze apocalyptische opvattingen. Wie zich positief tot Jezus’ boodschap wil verhouden in onze tijd, zal onvermijdelijk moeten doen aan herinterpretatie en ontmythologisering, een proces dat al in het Nieuwe Testament begint. Men zou zich bijvoorbeeld af kunnen vragen of de zaak waar het Jezus om ging, opgaat in het apocalyptische wereldbeeld waarin het is verwoord. Dat lijkt mij niet het geval als ik bij Paulus het volgende lees:

“Het koninkrijk van God is een zaak … van gerechtigheid, vrede en vreugde door de heilige Geest” (Rom. 14:17).

Gerechtigheid, vrede en vreugde lijken mij geen waarden te zijn die slechts bij vervlogen tijden of een achterhaald wereldbeeld horen.

Paul Verhoeven schrijft in zijn epiloog – die hij trouwens naar eigen zeggen slechts op aandringen van de uitgever heeft geschreven – dat Jezus’ visie op het koninkrijk Gods een “utopie van menselijk gedrag” in zich heeft en waarden omvat die “heel wat menselijk antagonisme” zouden kunnen “vermijden. Voor het komende millennium zal de clash of civilizations dan minder dodelijk zijn” (p. 206). Nu zal Verhoeven waarschijnlijk de laatste zijn om te zeggen dat Jezus per se nodig is. Maar het maakt in elk geval duidelijk dat Jezus niet vast te pinnen valt op zijn deels gefalsificeerde toekomstverwachting.

Jezus heeft zich dus weliswaar vergist, maar dat is een historisch begrijpelijke vergissing. Om die vergissing goed te begrijpen zou men er goed aan doen om er ook altijd bij te zeggen waarin Jezus zich vergist heeft, namelijk in het nabije einde van deze wereld. Stel dat iemand op basis van deze begrijpelijke vergissing hem als charlatan zou bestempelen, dan lijkt dat mij geen fair oordeel: wie naar een dergelijk anachronisme meent te moeten grijpen maakt zelf een vergissing.

3 thoughts on “De vergissing van Jezus”

  1. Als iemand roept dat iets nabij is, hoeft diegene er toch geen datum bij te plaatsen en het tijd gevoel van een kind is heel anders dan dat van een volwassene en weer heel anders is het weten van de tijd door God of een zoon van God, Hoe de mensen dat willen interpreteren is toch geen belemmering voor een boodschapper of een zoon van God?
    Misschien heeft de Christelijke kerk dit wel gesnapt.

  2. Beste Cor,

    Allereerst: is je woordspeling met Jezus in combinatie met ”vast te pinnen” bewust? Indien dit het geval is vind ik het oneerbiedig.

    Inhoudelijk op je schrijven sluit ik mij aan bij Jaap. Daarnaast doe je Jezus te kort door op basis van de informatie welke jij ter beschikking hebt, te stellen dat Jezus een vergissing heeft gemaakt. Je duwt Hem hiermee in een hoek en daar is Hij te groot voor.

    Groet

  3. Dat er sprake is van een woordspeling is een kwestie van interpretatie; ik heb het in elk geval niet in de eerste plaats als woordspeling bedoeld.

    Verder: is er dan meer informatie over Jezus beschikbaar? In dat geval houd ik me aanbevolen.

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s