Roelof van den Broek over gnosis in de oudheid (4/6)

Het vierde hoofdstuk van Gnosis in de Oudheid van prof.dr. Roelof van den Broek is een kort hoofdstuk tussen de lange hoofdstukken drie en vijf in. Het handelt over de antignostische auteurs uit de oudheid.

4. De antignostische literatuur

De belangrijkste christelijke antignostische schrijvers zijn bisschop van Lyon Irenaeus (2e eeuw-202 n.C.), tegenbisschop van Rome Hippolytus (ca. 170-235 n.C.), en Epiphanius van Salamis (ca. 315-403 n.C.). Hun geschriften zijn niet alleen bronnen voor hoe men de gnosis bestrijdde, maar ook bronnen voor gnostische stromingen zelf. Het blijkt uit de antignostische literatuur dat de gnosis in veel meer soorten en maten bestond dan uit de gnostische overlevering zelf blijkt. Van den Broek benadrukt dat deze geschriften kritisch gelezen moeten worden omdat ze een agenda hebben, maar dat neemt niet weg dat vooral Irenaeus de standpunten van zijn tegenstanders zo nauwkeurig mogelijk lijkt te hebben weergegeven. Epiphanius is een stuk minder betrouwbaar.

De belangrijkste niet-christelijke bestrijder van de gnosis is de neoplatonist Plotinus (ca. 205-270 n.C.). Er waren onder zijn kennissenkring die zich met vormen van gnosis bezig hielden. Inderdaad is er enige overeenkomst tussen het neoplatoonse systeem en platoniserende gnosis. Niettemin moet Plotinus er niets van hebben en levert hij flinke filosofische kritiek. Volgens hem is gnosis nieuwlichterij van zelfzuchtige mensen. En dan is hij, zo zegt hij, nog heel vriendelijk.

Van den Broek legt duidelijk uit dat men voor de kennis van de gnosis niet om de bestrijders ervan heen kan, maar dat het een kritisch proces vergt om deze auteurs als historische bronnen te gebruiken.

N.a.v. R. van den Broek, Gnosis in de Oudheid. Nag Hammadi in context (Amsterdam: In de Pelikaan, 2010).

1 thought on “Roelof van den Broek over gnosis in de oudheid (4/6)”

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s