Het vroegste christelijke artefact: een graffito in Smyrna

The long vaulted halls in the basement level of the basilica of Roman Smyrna. Photograph by Ian W. Scott.

Het vroegste christelijke artefact bevindt zich waarschijnlijk in Smyrna onder de Romeinse basilica. Het betreft een grafitto die op een gepleisterde muur is aangebracht.

Larry Hurtado blogde er gisteren over en omdat mijn nieuwsgierigheid gewekt was, leek het mij een goed idee om het boek van Roger Bagnall over (onder andere) de graffiti in Smyrna eens te raadplegen. Want het gaat zonder twijfel om een belangwekkende vondst.

In het souterrain van de basilica in Smyrna bevinden zich enkele muren waarop het pleisterwerk wonderwel bewaard is gebleven. Mensen in de oudheid die in deze publieke ruimte kwamen, zagen er geen been in van alles op de muur te kalken. Naast genitalia en typische schuttingteksten als “Vriend, je hebt niet door dat je een bastaard bent!” komt er isopsephie voor. Isopsephie wil zeggen dat men in plaats van het bedoelde woord de equivalente getalswaarde van de letters van het woord noteerde (“ik hou van een meisje met het getal 1308”). Deze praktijk is natuurlijk bekend uit het Nieuwe Testament, waarin Openbaring het isopsephisme 666 bevat, dat vermoedelijk voor Nero staat. Zoals bekend bevat dit geschrift ook een brief naar de gemeente van Smyrna.

De graffito waar het om gaat, stamt zeker van vóór 125 n.Chr., omdat de pleisterlaag die over de laag van deze graffito heen is aangebracht, door een andere graffito gedateerd kan worden. De waarschijnlijk christelijke graffito luidt als volgt:

ισόψηφα
κύριος  ω
πίστις  ω

Hetwelk is, overgezet zijnde,

van gelijke waarde:
heer 800
geloof 800

Volgens Roger Bagnall kan het samen voorkomen van deze typisch christelijke woorden alleen maar wijzen op het christelijke karakter van deze graffito (p. 22)Er zijn ook andere mogelijke referenties naar het christendom, waaronder …ΚΑΡΠΟΣ, mogelijk de naam van de bisschop van Smyrna uit deze periode, Polycarpus. Hij concludeert:

“Overall, it looks as if – even if one or two of these hints are less than conclusive – we have Christian graffiti in the basilica of Smyrna in the first half of the second century, some even in the first quarter” (p. 23).

Het lijkt er dus op dat het vroegste identificeerbaar christelijke schrijfsel (en zelfs het vroegste christelijke artefact überhaupt) dat tot nu toe is gevonden en gepubliceerd, zich in Smyrna bevindt. De oudste christelijke inscriptie blijft trouwens de Valentijnse inscriptie uit Rome (zie H.G. Snyder, ‘A Second-Century Valentinian Inscription from the Via Latina,’ Journal of Early Christian Studies 19 (2011), 157-195; en Worlds Earliest Surviving Christian Inscription Identified).

Kortom, in Smyrna, waarin zich aan het begin van de tweede eeuw n.Chr. een christelijke gemeente bevond, is een graffito gevonden van vóór 125 n.Chr. met waarschijnlijk een christelijk karakter. Het fenomeen isopsephie in deze graffito is ook te vinden in Openbaring, het geschrift dat onder andere voor de gemeente in Smyrna bedoeld was. “Laat ieder die inzicht heeft het getal van het beest ontcijferen” (Op. 13:18). Deze aansporing van de ziener Johannes was dus niet aan dovemansoren gericht.

Literatuur

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s