“De wereld is mijn thuis”

“De wereld is mijn thuis” – dit aan Erasmus toegeschreven citaat staat levensgroot op de centrale bibliotheek van Rotterdam, zag ik vanavond. Ik weet niet of Erasmus dit letterlijk zo heeft geschreven, maar een van zijn brieven uit 1523 heeft:

Ego … respondi me velle civem esse totius mundi, non unius oppidi. [1]

Dat betekent: “Ik antwoordde dat ik burger wil zijn van de hele wereld, niet van één stad.” Het toeval wilde dat ik juist Seneca’s brief 28 aan het lezen was. Nou ja, toeval, Seneca zou zeggen: dat lag al vast, dat was van tevoren besloten. Ongetwijfeld kende Erasmus deze bekende brief van de Romeinse filosoof. Seneca schrijft dat ons levensmotto zou moeten zijn:

non sum uni angulo natus, patria mea totus hic mundus est. [2]

Dat is: “Ik ben niet voor één uithoek geboren, deze hele wereld is mijn vaderland.” Met andere woorden: rusteloos van de ene plek naar de andere dolen heeft geen zin als je geest niet op orde is, want die laat je niet achter. Als je geest op orde is, valt overal goed te leven. De stoïcijnse raad om meer belang te hechten aan hoe je ergens in staat dan waar je komt [magis quis veneris quam quo interest], en dus ook de meest barre (reis)omstandigheden met een composita mens te verdragen, kwam trouwens goed uit in een week waarin de NS herhaaldelijk plotseling treinen liet uitvallen.

Seneca’s stoïcijnse motto dat de hele wereld zijn vaderland is, krijgt in Erasmus’ receptie wel een andere kleur. De renaissance-humanist beschouwde heel Europa als zijn vaderland, en dan met name Europa in de zin van de Respublica Litteraria (‘republiek der letteren’), de gemeenschap van geleerden waarbinnen hij zich thuis voelde. Deze interpretatie blijkt uit een variatie op dit thema in een andere brief:

Illic opinor habeo sedem ubi bibliothecam meam habeo. [3]

Hier staat: “Dáár heb ik, meen ik, m’n thuis, waar ik mijn bibliotheek heb.” Ook dit zou een prachtig motto voor een bibliotheek zijn.

Noten

[1] Erasmus in een brief aan Marcus Laurinus (Basel, 1 februari 1523), r. 539 (ed. Allen V, nr. 1342).
[2] Sen. Ep. 28.4.
[3] Erasmus in een brief aan Marcus Laurinus (Leuven, 5 april 1518), r. 117-118 (ed. Allen III, nr. 809).

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s