De zoon van David buiten de Bijbel (1)

Verwachtten de Joden rond het begin van onze jaartelling de messias? Het antwoord is, extreem kort door de bocht: ja. Maar wie preciezer gaat kijken, zal ontdekken dat de kwestie een stuk gecompliceerder ligt en dat de zojuist gestelde vraag een christelijk perspectief verraadt. In deze blogpost schrijf ik iets over Het boek van de oorlog, een buiten-Bijbelse tekst over de eindtijd.

Niet alle Judeeërs uit de tijd van Jezus waren geïnteresseerd in de eindtijd. Philo van Alexandrië bijvoorbeeld heeft het er (vrijwel) nooit over. Flavius Josefus gelooft dan wel weer in een ‘wending der tijden’, maar lijkt er zich niet erg druk over te maken. Maar uit andere bronnen blijkt dat een deel van de Judeeërs meende dat de eindtijd niet ver weg kon zijn, of dat ze er zelf al in leefden. Soms hadden zij zeer gedetailleerd uitgewerkte scenario’s, die waren opgesteld aan de hand van onder meer de uitleg van de profeten. Al dit soort denkbeelden wordt samengevat met de term ‘eschatologie’ (letterlijk: leer over de laatste dingen).

In sommige van die eschatologische scenario’s figureert een ideale koning. God zou deze koning sturen om orde op zaken te stellen, de vijanden te verslaan en een tijd van vrede in te luiden. Enkele keren wordt die koning aangeduid als een nakomeling van David. In het jodendom rond het begin van de jaartelling bestond dus de eschatologische verwachting van een ideale koning uit het huis van David.

Als het zo uitkomt, wil ik in de komende tijd naar een paar buiten-Bijbelse teksten kijken waarin de zoon van David voorkomt, althans, teksten waarin een persoon voorkomt die aan minstens de eerste twee voorwaarden voldoet:

  1. Eschatologisch;
  2. Koninklijk;
  3. Uit het huis van David.

De eerste tekst die ik wil gaan bespreken is Het boek van de oorlog (4Q285 en 11Q14)Deze tekst, niet later ontstaan dan eind eerste eeuw v.Chr., handelt over het einde van de eschatologische oorlog. De fragmenten 6, 4 en 5 verhalen dat de “vorst van de gemeente en geheel Israël” de goddeloosheid verslaat en de Kittieten (waarschijnlijk de Romeinen) verjaagt. Dan volgt, na een citaat van Jes. 10:34-11:1 over de telg uit de stronk van Isaï, het volgende:

“De telg van David zal een gericht aangaan met […] en de vorst van de gemeente, de t[elg van David], zal hem doden […] en met de gesneuvelden.”

— Vertaling naar García Martínez e.a.

Waarschijnlijk is de strekking van de tekst dat na de overwinning van deze zoon van David de tijd zal aanbreken van overvloed, veiligheid, gezondheid en Gods aanwezigheid, zoals in de fragmenten 1-2 (en 11Q14) wordt beschreven.

De eschatologische koning in Het boek van de oorlog krijgt de volgende aanduidingen:

  • De telg van David;
  • De vorst van de gemeente (en heel Israël).

In deze tekst komt dus niet de term ‘de gezalfde’ (messias) voor. Althans, niet in de overgeleverde tekst. Gezien de fragmentarische staat van deze teksten zou het best kunnen dat deze term wel in de complete tekst stond. Maar dat valt niet meer te achterhalen.

Interessant is ten slotte wat Simon bar Kosiba, bijgenaamd bar Kochba, de Judese leider van de tweede grote opstand tegen Rome rond 130 n.C., op zijn munten liet zetten: Simon, vorst van Israël (bijv. Mur. 263).

Literatuur

  • Florentino García Martínez, Adam van der Woude, in samenwerking met Mladen Popović, De rollen van de Dode Zee. Kampen 22007.
  • J. Tromp, ‘The Davidic Messiah in Jewish Eschatology of the First Century BCE’, in: J.M. Scott (red.), Restoration: Old Testament, Jewish, and Christian Interpretations (Supplements to the Journal for the Study of Judaism 72). Leiden 2001, 179-201.

2 thoughts on “De zoon van David buiten de Bijbel (1)”

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s