De zoon van David buiten de Bijbel (2)

De volgende tekst die te maken heeft met de zoon van David buiten de Bijbel, is de Apocrief van Daniël (4Q246). Deze fragmentarische tekst, geschreven tussen ongeveer 150 en eind eerste eeuw v.Chr., is vooral interessant wegens de manier waarop hierin de term ‘zoon van God’ voorkomt.

De Apocrief van Daniël kent een aantal ingewikkelde interpretatieproblemen. Die laat ik nu grotendeels voor wat ze zijn en ik kies de meest waarschijnlijke uitleg. De hoofdpersoon in dit geschrift (Daniël?) legt voor de troon van een boze koning (Nebukadnessar?) een visioen uit. In dat visioen wordt een beeld geschetst van rampen en oorlogen, totdat een goede koning een eeuwig koninkrijk op zal richten en alles heel zal maken. Voor ons doel citeer ik de regels 1.7-2.1:

“[…] en hij zal (een) groot (man) zijn op aarde […] dienstbaar zijn en alle zullen [hem] dienen. [De zoon van de gro]te [Heer] zal hij heten en met zijn naam genoemd worden. Als zoon van God zal hij begroet worden en men zal hem de zoon van de Allerhoogste noemen.”

— Vertaling naar García Martínez e.a.

Deze eschatologische koning krijgt dus de volgende aanduidingen:

  • De zoon van de grote Heer — maar dit is een reconstructie;
  • Hij wordt ‘met zijn (d.w.z. Gods) naam genoemd’, dat wil zeggen: zoon van God genoemd;
  • Zoon van God;
  • Zoon van de Allerhoogste.

Er zijn verschillende interpretaties mogelijk van deze zoon van God. García Martínez, Van der Woude en Popović wijzen op de parallellen tussen deze persoon en hemelse figuren als Melchizedek in 11Q Melchizedek (11Q13) en Michaël alias de vorst van het licht in de Rol van de oorlog (1QM). Dan zouden we hier te maken hebben met een eschatologische vorst van hemelse oorsprong.

Toch denk ik niet dat dit de meest waarschijnlijke uitleg is. Daarvoor geef ik vier argumenten. Ten eerste is er sprake van een boze koning voor wie de hoofdpersoon het visioen uitlegt. Het lijkt erop dat de goede vorst de tegenpool is van deze koning. Het ligt dan voor de hand dat de goede koning ook een aardse koning is. Ten tweede doet de formulering ‘hij zal groot zijn op aarde’ denken aan de enorm grote boom waarover Nebukadnessar droomde en die over heel de aarde te zien was. Deze boom staat voor de koning zelf in zijn grootheid, wiens macht zich uitstrekt tot de einden van de aarde (Dan. 4). Als hier inderdaad sprake is van een allusie op dit beeld uit Daniël, gaat het in de Apocrief vermoedelijk ook om een grote aardse koning, die zijn macht heeft ontvangen van de Allerhoogste (een term die ook in Dan. 4 voorkomt in verband met Gods toedelen van het koningschap aan mensen). De laatste twee argumenten zijn het sterkst. Ten derde is namelijk de terminologie van het zoonschap ontleend aan teksten uit de Hebreeuwse Bijbel die (de nakomeling van) koning David beschrijven als zoon van God (2 Sam. 7:12-16; Ps. 2:7; 89:27-28). En ten vierde vertoont Lucas met de frasen ‘zoon van God zal hij genoemd worden’ en ‘hij zal zoon van de Allerhoogste worden genoemd’ (Lc. 1:32-35) een opvallende parallel met de Apocrief van Daniël. Dit laat zien dat het in de meest nabije parallel voor deze tekst bij termen als ‘zoon van God’ en ‘zoon van de Allerhoogste’ gaat om een eschatologische heerser uit het huis van David. Vermoedelijk is dat ook in de Apocrief van Daniël het geval.

Kortom, zonder dat in de restanten van de Apocrief van Daniël de zoon van David genoemd wordt, is de meest plausibele uitleg dat we hier te maken hebben met een eschatologische, aardse koning. De terminologie die sterke overeenkomsten vertoont met Davidische teksten in de Hebreeuwse Bijbel en het Nieuwe Testament rechtvaardigen het vermoeden dat ook hier sprake is van de zoon van David. Maar dat valt niet te bewijzen.

Literatuur

  • Rieuwerd Buitenwerf, ‘’Zoon van God.’ 4Q246 en het Nieuwe Testament’, Met Andere Woorden 29/1 (2010), 83-95.
  • Florentino García Martínez, Adam van der Woude, in samenwerking met Mladen Popović, De rollen van de Dode Zee. Kampen 22007.

1 thought on “De zoon van David buiten de Bijbel (2)”

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s