Enkele opmerkingen bij Jona Lenderings Israël verdeeld

Vanmiddag had ik het genoegen de presentatie van het nieuwste boek van Jona Lendering, Israël verdeeld, bij te wonen. Het was naast de deur, dus een goede gelegenheid om mijn exemplaar van het boek te laten signeren en de auteur een hand te schudden. Na een impressie van hoe het is om mee te gaan met een archeologische expeditie door prof.dr. Jürgen Zangenberg (waarbij heel wat mij uit 2011 bekende Horvat Kur people levensgroot het scherm vulden) sprak Jona Lendering aan de hand van de casus van Jezusmythicisme over wat er mis is met de wetenschapsvoorlichting, zoals op bovenstaande foto te zien is.

Ik heb het boek al globaal gelezen en ben nu weer voorin begonnen voor een grondiger leesronde. Wat hier volgt is geen uitgebreide recensie; die kan de lezer elders vinden: o.a. NRC (betaalmuur), Volkskrant, Bijbelaantekeningen. Wel wil ik enkele kleine punten aanstippen die mij zijn opgevallen. Maar eerst wil ik zeggen dat het een heel goed boek is, dat op een toegankelijke manier een overzicht biedt over de geschiedenis van Israël in de woelige eeuwen rond het begin van de jaartelling. Wat mij bijzonder bevalt is dat het boek in kort bestek ook eventjes het onderzoek naar de historische Jezus uitlegt, want dergelijke literatuur is schaars in het Nederlands.

Als oudhistorici gaan schrijven over een onderwerp dat doorgaans door specialisten in het vroege joden- en/of christendom bestudeerd wordt, is dat altijd spannend: een oudhistoricus kijkt vanuit de hele Grieks-Romeinse(-Mesopotamische-etc.) wereld naar één stukje daarvan en dat kan frisse perspectieven opleveren. Mijn (zéér generaliserende) indruk is dat oudhistorici een tikkeltje minder paranoia zijn richting de bronnen dan historisch-kritisch geschoolde collega’s uit de godsdienstwetenschappelijke / theologische hoek. Maar dat kan ik mis hebben. Lenderings boek is qua methodische reflectie op en kritische schifting van de bronnen een bewijs dat de auteur een goed overzicht heeft over de verschillende specialisaties.

Maar in het geval van het Testimonium Flavianum stapt Lendering naar mijn smaak net iets te snel over de problemen heen. Hij presenteert de gereconstrueerde ingekorte versie als consensus. Wat mij betreft zou het Testimonium heel goed volledig van Josefus’ hand kunnen zijn, maar wat zou er gebeuren als we helemaal van het omstreden Testimonium als bron af zouden zien? Het is methodisch immers wel zo veilig om niet al te veel gewicht op een toch wat ‘besmette’ zuil te laten rusten. Het betoog zou aan kracht winnen als kon worden aangetoond dat het gebouw bij de hypothetische weglating van het Testimonium niet instort.

Een ander punt is dat Lendering bij de bespreking van de historische Jezus de zogeheten authenticiteitscriteria hanteert. Dat kan, maar het gaat wel grotendeels voorbij aan de discussies in het vakgebied waarbij deze criteria onder vuur liggen, met name vanwege de impliciete pretentie dat ze met een magische toverstok een individuele passage als ‘authentiek’ zouden kunnen laten gelden. Zo gebruikt Lendering ze natuurlijk niet, maar ik zou zelf deze criteria geen grotere plaats geven dan als vuistregels om te schiften tussen ouder en jonger materiaal, en het woord ‘authenticiteit’ zorgvuldig vermijden.

Het moge duidelijk zijn dat dit opmerkingen zijn op de vierkante millimeter voor de fijnproevers. Het raakt niet aan de lijn van Lenderings betoog en mijn hierboven geuite mening is helder: het is een lezenswaardig boek dat een heel goede inleiding vormt in de wereld waaruit het rabbijnse jodendom en het christendom ontstonden.

2 thoughts on “Enkele opmerkingen bij Jona Lenderings Israël verdeeld

  1. Merci dat je hiervan verslag doet. Helaas (<)) was de zaal blijkbaar goed bezet, er was geen stoel meer te krijgen.

  2. Bedankt voor de tip cor. Heb het boek aangeschaft na het lezen er over hier op de blog.

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s