De mogelijkheid van de opstanding van het vergankelijke lichaam

Wat hieronder volgt, is het kernhoofdstuk uit het traktaat Over de opstanding, dat in de overlevering aan Justinus is toegeschreven. Dat laatste klopt waarschijnlijk niet. Vandaar dat men de auteur meestal aanduidt met Pseudo-Justinus, die deze verhandeling over de opstanding van het vergankelijke lichaam in het laatste kwart van de tweede eeuw geschreven moet hebben.

De auteur wil het belangrijkste bezwaar van Griekse intellectuelen tegen de opstanding van het vergankelijke lichaam (het ‘vlees’) weerleggen. Dat zou volgens hen simpelweg onmogelijk zijn als het lichaam eenmaal was vergaan. Sommige christenen zeiden hen dat na. Nee, zegt de auteur, zelfs als je de belangrijkste Griekse opvattingen volgt is de opstanding van het vergankelijke lichaam mogelijk. Deze verdediging van een opvatting die een belangrijk deel van het christendom ging kenmerken, geschiedt louter op basis van wereldlijke argumenten (logoi kosmikoi). Daarin ligt ook het belang van dit geschrift voor de ontwikkeling van het christelijke denken.

Er zou nog veel meer over dit geschrift te zeggen zijn, maar dat hoop ik te zijner tijd in een publicatie te doen. Daarom nu maar direct ad fontem.

Just. Res. 6 De mogelijkheid van de opstanding van het vergankelijke lichaam

De aard van het universum

[1] Welnu, van de mensen die de aard van de wereld onderzoeken – ‘wijzen’ heten ze – zeggen sommigen, zoals Plato, dat het Al [τὸ πᾶν] bestaat uit materie en God. Anderen, zoals Epicurus, zeggen dat het uit atomen en leegte bestaat. Weer anderen, zoals de stoïcijnen, menen dat het Al uit de vier elementen is samengesteld: aarde, water, lucht en vuur. (Ik noem slechts de meest overheersende opvattingen; dat is immers voldoende.)

De oorsprong van het universum

[2] En Plato zegt dat alles door toedoen van God uit de materie is ontstaan en wel door zijn voorzienigheid. Maar Epicurus en zijn volgelingen zeggen dat alles is ontstaan uit de atomen en uit de leegte, door een toevallige voortbeweging die voortkomt uit de natuurlijke beweging van die atoomlichamen. De stoïcijnen op hun beurt zeggen dat alles uit de vier elementen is ontstaan, omdat God ze doordringt. [3] Hoewel er zo’n onenigheid onder hen bestaat, hebben zij toch gemeenschappelijke leerstellingen waarin zij allen overeenstemmen. [4] Eén daarvan is dat er niets ontstaat uit het niets, en niets oplost en vergaat in het niets, en dat dus de elementen, waaruit elk ding ontstaat, onvergankelijk zijn.

Bewijs dat het herstel van het vergankelijke lichaam mogelijk is

[5] Welnu, als de zaken er zo voor staan, zal blijken, dat het volgens hen allen mogelijk is dat het vergankelijke lichaam weer hersteld wordt. [6] Het zit namelijk zo: volgens Plato zijn er de materie en God, die beide onvergankelijk zijn. Als je God voorstelt als een handwerksman, bijvoorbeeld een boetseerder, en de materie als klei of was of iets dergelijks, [7] dan is weliswaar wat uit de materie is ontstaan een vergankelijk boetseerwerk (het standbeeld of de afbeelding), maar de materie zelf, zoals klei of was of een andere dergelijke vorm van materie, is onvergankelijk. [8] Op deze manier boetseert en schept de kunstenaar uit de was of klei een gestalte van een mens of dier. [9] Wanneer het boetseerwerk weer uit elkaar gevallen is, is het voor hem niet onmogelijk dezelfde materie dooreen te mengen, opnieuw te vormen en hetzelfde boetseerwerk te maken. [10] Zo zal het volgens Plato ook niet voor God, de Onvergankelijke die de onvergankelijke materie bezit, onmogelijk zijn het uit materie ontstane maaksel, nadat het uit elkaar gevallen is, weer opnieuw te vormen en hetzelfde maaksel als eerder te scheppen.

[11] Maar stel nu dat het waar is dat, zoals de stoïcijnen zeggen, het lichaam ontstaat uit de verbinding van de vier elementen en dat het lichaam weer in die vier uit elkaar valt. Tegelijk blijven die elementen bestaan, omdat ze onvergankelijk zijn. Dan is het mogelijk dat die vier elementen weer dezelfde vermenging en verbinding aangaan ten gevolge van God die hen doordringt, en weer het lichaam vormen dat zij eerder gevormd hadden. [12] Ter vergelijking: als iemand uit goud, zilver, brons en tin een mengsel maakt, en het daarna weer wil oplossen, zodat elk element weer apart is, dan kan hij ook weer, als hij wil, dezelfde elementen mengen en het mengsel maken, dat hij eerder uit hen gemaakt had.

[13] Ook volgens Epicurus zijn de atomen en de leegte onvergankelijk. Wanneer de atomen volgens de een of andere ordening of rangschikking samengevoegd zijn, ontstaat ook het lichaam, naast andere samenstellingen. Wanneer het mettertijd vergaat, lost het weer op in de atomen waaruit het ook ontstaan is. [14] Omdat deze onvergankelijk blijven, is het geenszins onmogelijk weer samen te komen, dezelfde rangschikking of ordening aan te nemen en een lichaam te vormen, en wel hetzelfde lichaam dat eerder uit hen ontstaan is. [15] Ter vergelijking: een mozaïeklegger maakt met mozaïeksteentjes een afbeelding van een mens of dier. Deze raken daarna uit elkaar door toedoen van de tijd of door de maker zelf. Hij verzamelt dan dezelfde steentjes, die hij in zijn bezit heeft, ondanks het feit dat ze uiteengestrooid zijn. Het is niet onmogelijk dat hij ze inzamelt, op dezelfde manier samenlegt en zo dezelfde afbeelding van dat mens of dat dier maakt. [16] Nu dan, als de mozaïeklegger die in het bezit is van de mozaïeksteentjes, in staat is de verstrooide steentjes te verzamelen en weer dezelfde afbeelding van dat mens of dat dier te maken, zal God dan niet in staat zijn, wanneer de onderdelen van het vergankelijke lichaam zich van elkaar losgemaakt hebben, die weer te verzamelen om hetzelfde lichaam als eerder te maken?

[17] Maar genoeg hierover, want ik heb de leerstelling dat de opstanding van het vergankelijke lichaam mogelijk is, toereikend bewezen aan de hand van de niet-christelijke filosofen. [18] Maar als blijkt dat volgens de ongelovigen de opstanding van het vlees niet onmogelijk is, hoeveel te meer volgens de gelovigen!

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s