Paulus en de Jezustradities (1)

Over de kwestie ‘Paulus en Jezus’ zijn heel wat boeken en artikelen geschreven. Dat hoeft niet te verbazen. Allereerst lijkt Paulus namelijk een andere boodschap te verkondigen dan Jezus. Maar ook wat hij over Jezus heeft te melden mag op warme belangstelling rekenen. Paulus staat immers van alle bronnen het dichtste bij de oorsprong van de grootste wereldreligie en dus bij de man met wie het allemaal begon: Jezus. We zouden graag precies weten wat Paulus wist over de woorden en daden van Jezus. Maar wat Paulus in zijn brieven meedeelt over Jezus’ aardse leven valt voor velen nogal tegen, zodat dikwijls zelfs over de ‘stilte’ van Paulus gesproken wordt. Of dat terecht is, is een interessant historisch vraagstuk, waarbij nauwkeurige lezing van de bronnen gepaard dient te gaan met methodische reflectie en gevoel voor de historische situering.

De ‘stilte’ van Paulus kan in elk geval niet betekenen dat hij niets over de aardse Jezus weet te melden. Al in de eerste zin van Paulus’ langste brief deelt hij mee dat Gods goede tijding gaat over Jezus Christus, die als mens voortgekomen is uit het nageslacht van David (ἐκ σπέρματος Δαυὶδ κατὰ σάρκα, Rom 1,1-4). Als we niets anders over Jezus hadden dan Paulus’ brieven, wat zouden we uit deze woorden af kunnen leiden?

De frase κατὰ σάρκα (‘naar het vlees’) heeft in deze context betrekking op de aardse, in het bijzonder de genealogische verhoudingen. Op dezelfde manier gebruikt Paulus het in Rom 9,3: “(…)  mijn volksgenoten, de broeders en zusters met wie ik mijn afkomst deel” (NBV; τῶν ἀδελφῶν μου τῶν συγγενῶν μου κατὰ σάρκα). Paulus omschrijft zich hier als een Israëliet, als lid van het volk “waaruit Christus is voortgekomen” (Rom 9,4-5 NBV; ξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα). In dit opzicht verschillen Paulus en Jezus Christus dus niet.

Paulus en Jezus Christus verschillen wel op het punt van hun specifieke afstamming: Paulus komt uit de stam van Benjamin (Fil 3,5), maar Jezus uit de stam van Juda, meer specifiek: uit het nageslacht van David. Wanneer we verder niets over deze Jezus zouden weten, zouden we op basis van andere Joodse bronnen toch al een indruk hebben van wat Paulus beweert. Onder sommige Joden bestond namelijk de verwachting dat een telg uit het geslacht van David door God zou worden aangewezen (‘gezalfd’, khristos) om Israël in volle glorie te herstellen en als koning (en dus zoon van God) voor eeuwig te regeren. Paulus roept in de opening van de brief aan de Romeinen in kort bestek deze voorstelling in herinnering via de steekwoorden ‘nageslacht van David’, ‘zoon van God’ en ‘gezalfde’.

Paulus zegt dus dat de Jood Jezus, met de erenaam Gezalfde, deze langverwachte Davidische heerser is. Althans, dat is geïmpliceerd. Het is niet zo dat hij de gemeenschap in Rome waaraan hij schrijft, eerst eens gaat uitleggen wie Jezus is. Dat wisten ze daar al lang. Paulus bevestigt middels een aantal ‘ingedikte’ formuleringen dat hij net als de ontvangers van zijn brief deelgenoot is van dezelfde goede tijding. Zo legt hij een gemeenschappelijke basis waarop hij met zijn beoogde publiek verder kan bouwen. Wat Paulus hier schrijft heeft dus een duidelijke retorische functie in de context van zijn brief.

Dit voorbeeld geeft een aardige indruk van wat voor soort informatie er in Paulus’ brieven over Jezus te vinden is. Om dit in het juiste historische perspectief te plaatsen wil ik in een aantal artikelen reflecteren op de aard van de Paulinische bronnen en over wat we van deze bronnen mogen verwachten. Eén ding moge duidelijk zijn: dat Paulus niets over de aardse Jezus weet te vertellen, is een mythe.

1 thought on “Paulus en de Jezustradities (1)”

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s