Paulus en de Jezustradities (6)

Uit de zeven brieven die unaniem aan Paulus worden toegeschreven, blijkt dat hij bekend was met vroegchristelijke overleveringen die ook terug te vinden zijn in de synoptische traditie. Paulus’ beeld van het leven van Jezus is geschetst in de vorige aflevering. Ondanks wat gepruttel in de marge, is er voor de interpretatie dat Paulus’ Jezus geen mens op aarde in het recente verleden zou zijn geweest,  geen onderbouwing die de wetenschappelijke toets der kritiek kan doorstaan.

Ook uit instructies die Paulus geeft, al dan niet in naam van Jezus, komen soms opvallende overeenkomsten met de synoptische traditie naar voren. Vergelijk bijvoorbeeld de volgende teksten:

Zegen uw vervolgers; zegen hen, vervloek hen niet.
— Rom. 12,14 (NBV)

Tot jullie die naar mij luisteren zeg ik: heb je vijanden lief, wees goed voor wie jullie haten, zegen wie jullie vervloeken, bid voor wie jullie slecht behandelen.
— Lc. 6,27-28 (NBV)

En ik zeg jullie: heb je vijanden lief en bid voor wie jullie vervolgen […].
— Mt. 5,44 (NBV)

De evangeliën volgens Matteüs en Lucas vertonen hier een substantiële overeenkomst met de aanbeveling van Paulus. Dit kan het beste verklaard worden als aangenomen wordt dat Paulus deel uitmaakte van het netwerk van gemeenschappen waarin dit soort spreuken overgeleverd werden. Andere voorbeelden uit de brieven van Paulus zijn: niets is onrein (Rom. 14,14), geloof dat bergen kan verplaatsen (1 Kor. 13,2), de dag van de Heer komt als een dief (1 Tes. 5,2.4), enzovoort. Dit soort teksten toont aan dat Paulus’ brieven de overlevering weerspiegelen die ook ten grondslag ligt aan latere evangeliën en (verzamelingen van) woorden van Jezus.

Maar Paulus schrijft deze teksten niet toe aan Jezus. Dit kan betekenen dat deze aanwijzingen anoniem de ronde deden. Of sommige stonden wel op naam van Jezus, maar Paulus vermeldt dat simpelweg niet. Dat laatste is mogelijk, maar mag niet zomaar aangenomen worden. Er zijn namelijk goede aanwijzingen dat sommige delen van de vroegchristelijke overlevering pas in een later stadium expliciet op naam van Jezus gezet zijn.

Hiermee zijn we meteen midden in de methodische problematiek beland. Sommige wetenschappers menen op grond van sterke parallellen met de synoptische evangeliën dat Paulus al beschikte over (geschreven) collecties met woorden van Jezus en ook over een versie van het lijdensverhaal zoals dat in het evangelie volgens Marcus te vinden is. Toch zijn dergelijke hypothesen moeilijk hard te maken. Het is voldoende te veronderstellen dat de overgeleverde bronnen exponenten zijn van dezelfde (mondeling, misschien deels schriftelijk) overleverende gemeenschappen.

Een gerelateerd probleem is het onderscheid tussen woorden van de aardse Jezus en van de hemelse Heer Jezus. Dat is namelijk een onderscheid dat Paulus niet maakt. Maar daarover de volgende keer.

1 thought on “Paulus en de Jezustradities (6)”

Geef een reactie (alleen onder echte naam)

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s