Jezus temt de wilde dieren (Ps.Mat. 18-19)

In het Evangelie van Pseudo-Matteüs komen enkele vermakelijke anekdotes voor, waarvan ik er hieronder twee in vertaling weergeef. Pseudo-Matteüs is een zogeheten protevangelie of kindheidsevangelie en biedt in onderstaande gevallen een uitbreiding van het bekende evangelie naar Matteüs. Vermoedelijk is het kort na 600 na Chr. in het Latijn geschreven.

17 (Herodes komt erachter dat hij door de magiërs is bedrogen en laat in Betlehem alle kinderen van twee jaar en jonger ombrengen.)

(2) Maar de dag voordat dit gebeurde, waarschuwde een engel van de Heer Jozef: “Neem Maria en het kind en ga via de weg door de woestijn naar Egypte.”

18 (1) Toen zij arriveerden bij een bepaalde grot om zich daar te verfrissen, klom Maria van haar rijdier en ging zitten met Jezus in haar schoot. Nu waren er drie knechten en met Maria een meid, die met hen op reis waren. En zie, plotseling kwamen er vele draken uit de grot naar buiten, en omdat de knechten hen zagen, schreeuwden zij het uit. Toen maakte de Heer, ook al was hij nog geen twee jaar, zich los, ging op zijn voeten staan en stond vóór hen. Welnu, die draken aanbaden hem en toen ze hem aanbeden hadden, vertrokken zij. Toen is vervuld wat gezegd is door de psalmschrijvende profeet: ‘Looft de Heer over de aarde, jullie draken en alle afgronden!’ (Ps. 148:7). (2) Welnu, de Heer Jezus Christus zelf liep met hen mee als een klein kind, zodat ze hem geen last bezorgden. Maar Maria en Jozef zeiden tegen elkaar: “Het is beter dat die draken ons doden dan dat zij het kind pijn doen.” Jezus zei tegen hen: “Beschouw mij niet als een klein kind, ik ben immers altijd een volwassen man geweest en dat ben ik nog, en het is noodzakelijk dat ik alle soorten wilde dieren tam maak.”

19 (1) Welnu, op dezelfde manier aanbaden ook leeuwen en panters hem. Zij begeleidden hem in de woestijn waarheen Maria en Jozef ook gingen: ze gingen voor hen uit om hun de weg te laten zien. Zij toonden gehoorzaamheid door hun koppen te buigen in diepe eerbied en toonden dienstbaarheid door met hun staarten te kwispelen. Welnu, de eerste dag dat Maria de leeuwen rondom haar zag komen, en ook de panters en nog meer monsters van beesten, werd zij zo wit als een doek. Toen het kind Jezus haar gezicht zag, glimlachte hij en zei tegen haar met een troostende stem: “Wees niet bang, moeder, zij komen immers niet aansnellen om u kwaad te doen, maar om u te gehoorzamen.” En met deze woorden sneed hij de angst in hun hart weg. (2) Leeuwen, ezels, runderen en lastdieren liepen dus samen met hen mee om hun bagage te dragen. En tegelijk gingen ze waar een halteplaats was gemaakt op voedsel uit. Er waren ook tamme rammen, die tegelijk uit Judea vertrokken waren en hen volgden. Zelfs die liepen zonder vrees tussen de wolven. De een was niet bang voor de ander, en niemand werd in enig opzicht door iemand kwaad gedaan. Toen is vervuld wat Jesaja zei: ‘De wolven zullen met de lammeren grazen en de leeuw en het rund zullen samen stro eten’ (Jes. 65:25).

Brontekst

  • Jan Gijsel (ed.), ‘Pseudo-Matthaei Evangelium: textus et commentarius’, [vol. 1] in: Jan Gijsel / Rita Beyers, Libri de nativitate Mariae. (2 vols.; Corpus Christianorum. Series apocryphorum 9-10). Turnhout, 1997.

The Chronology of Luke and Acts Is Not Contradictory

In an article published last year, prof.dr. Henk Jan de Jonge (Leiden) argues that the common idea that the chronology of Luke’s resurrection day (Lk. 24) and the chronology of the beginning of Acts (Acts 1:1-14) is contradictory, should be abandoned. Here is the abstract:

“In both his Gospel and Acts, Luke places the ascension at the end of the day of Jesus’ resurrection. There is no difference between Luke’s dating of the ascension in his Gospel and that in Acts. The forty days mentioned in Acts 1.3 are viewed by Luke as subsequent to the ascension, not as previous to it. The forty days are not the term fixed for the ascension; they are not linked with the ascension at all. They are linked with the post-Easter, post-ascension appearances. The ascension ought to be regarded as preceding the forty days of Jesus’ appearances rather than following them.”

The full reference is Henk Jan de Jonge, ‘The Chronology of the Ascension Stories in Luke and Acts’, New Testament Studies 59 (2013), 151-171.

If he is right (I find his case quite convincing) there is one argument less for the celebration of Ascension Day forty days after Easter, namely the supposed chronology in Acts. “One should begrudge nobody a day off, but the observance of Ascension Day on the fortieth day after Easter is due to a misunderstanding of Acts 1.3-11″ (p. 171).

De vergoddelijking van Jezus en Empedocles

De verhalen rond het levenseinde van Jezus van Nazaret en die over de Siciliaanse filosoof Empedocles (ca. 490 – 430 v.Chr.) hebben een opmerkelijke overeenkomst: beiden verdwenen met lichaam en al van de aardbodem. Het is daarom nuttig en leuk om beider biografieën op dit punt te vergelijken. Het zoeken van parallellen is vanuit een historisch oogpunt van belang omdat je zo het ontstaan, de functie en de betekenis van bepaalde verhalen beter kunt begrijpen. Het vinden van parallellen tussen Jezus en andere figuren (of juist het bestrijden daarvan) dient vaak ook een theologisch of ideologisch doel, maar dat valt buiten deze blogpost. Laten we maar gewoon de feiten op een rijtje zetten.
Lees verder

Vier artikelen over de Dode Zeerollen

Artikel FrDVoor het Friesch Dagblad schreef ik de afgelopen weken vier achtergrondartikelen over de Dode Zeerollen.

Online zijn ze via de volgende links te lezen:

En een samenvoeging hier (pdf).

Nieuw boek: Qumran en de Bijbel

Vandaag kreeg ik een boek in handen dat voor de lezers van dit blog wellicht interessant is: Qumran en de Bijbel. Over ontstaan, overlevering en vertaling van de Bijbel onder redactie van Matthijs de Jong en Jaap van Dorp. Dit boek is een uitwerking en uitbreiding van een themanummer van het tijdschriit Met Andere Woorden over hetzelfde onderwerp.

Het bevat bijdragen van Matthijs de Jong (inleiding; Jeremia in Qumran), Alex Cannegieter (nederzetting Khirbet Qumran), Jürgen Zangenberg (archeologie van Qumran), Mladen Popović (betekenis en achtergrond Dode Zeerollen), Arie van der Kooij (Qumran en Bijbelvertalen), Michaël van der Meer (1 Samuël in Qumran), Bärry Hartog (Bijbelcommentaren in Qumran), Rieuwerd Buitenwerf (relatie met Nieuwe Testament).

Dit boek een prachtige handreiking naar het grote publiek (althans voor mensen die geïnteresseerd zijn in de ontstaansgeschiedenis en cultuur van de Bijbel) door wetenschappers die op een laagdrempelige manier een fascinerend onderwerp ontsluiten en daarbij de nieuwste inzichten meenemen.

‘Oudste Thorarol gevonden’: de berichtgeving

Universiteit van Bologna (Wikimedia Commons)

De NOS en de BBC berichtten gisteren dat in Italië ‘s werelds oudste complete Thorarol zou zijn gevonden. De rol zou vroeger verkeerd zijn gedateerd, maar eigenlijk uit de 12e/13e eeuw stammen.

De NOS liet het woord ‘complete’ weg, maar dat is een cruciaal detail. Natuurlijk zijn er snippers en fragmenten van oudere rollen bewaard gebleven, maar deze rol uit de bibliotheek van Bologna zou dan de oudste complete rol zijn.

De BBC citeert Mauro Perani met de woorden: “This would make it the oldest complete text of the Torah known to exist.” Dat is vermoedelijk een verkeerde interpretatie van Perani’s woorden. Want de beroemde Codex Leningradensis (de basis van de Biblia Hebraica Stuttgartensia) uit 1008 na Chr. heeft ook een complete Thoratekst. Cruciaal voor de Bolognese vondst is het woord rol. Er is immers ten minste één codex (een in boekvorm ingebonden handschrift) van de complete tekst van de Thora die ouder is.

Desalniettemin is de vondst, als de datering klopt, vrijwel zeker van groot belang voor de tekstgeschiedenis van de Hebreeuwse Bijbel. Naast toppers als de Codex Leningradensis en de Codex Aleppo zou er immers een derde belangrijke getuige voor de Masoretische tekst bij komen.

Een nieuw Nieuw Testament

Pas is het boek A New New Testament verschenen. Lekker provocatief, de marketing is dus goed voor elkaar. De bedoeling is om teksten uit het vroege christendom die de canon niet gehaald hebben, bij een breder publiek bekendheid te geven. Zou het Nieuwe Testament inderdaad een update kunnen gebruiken?
Lees verder

Crying Children and Shouting Stones: An Aramaic Pre-Gospel Tradition (Mt. 21:15-16 // Lk. 19:39-40)?

In an earlier blogpost I noted that the Matthean and Lukan version of the arrival of Jesus in Jerusalem contain each a protest of opponents. Although these small scenes have, apart from Jesus, different characters and a somewhat different setting, they are very similar in purport. What is the best explanation for the observed similarity?
Lees verder

Palmpasen

Het is Palmpasen. In de meeste kerken gaat het vandaag over de intocht van Jezus in Jeruzalem, die eindigt in de tempel. Een veelbetekenend verhaal. Als je daar meer over wilt horen, had je vandaag naar de kerk moeten gaan… Hieronder ga ik in op de geschiedenis van het verhaal zelf.
Lees verder

Synoptic Dependency and Jesus’s Entry into Jerusalem

Continuing the series about the arrival of Jesus in Jerusalem, I would like to reflect on the complicated relation between story and history. After running through the comparison of Mark and Matthew and Mark and Luke regarding their Entry stories (leaving the Gospel of John aside for now), one could ask if Matthew and Luke can contribute anything to the question of historicity. To eliminate them due to their dependency on Mark is the most straightforward approach. Or is it?
Lees verder

Jesus and His Donkey(s)

This post is the beginning of a series in English about the gospel tradition of Jesus’s arrival in Jerusalem. I will apply several ‘criticisms’ to the stories in all the four canonical gospels and try to reconstruct older tradition. For now, I turn to the comparison of the entry into Jerusalem as told by Mark and Matthew. Lees verder

Jezus als God in het evangelie naar Johannes

Christusmozaiek Hagia Sophia (13e eeuw)

[Lezing gehouden op de 1435e vergadering van het Collegium Theologicum c.s. Quisque Suis Viribus d.d. 7 december 2012.]

Toen de 18e-eeuwse Bijbelgeleerde Johann J. Wettstein op grond van tekstkritisch onderzoek constateerde dat Jezus in het Nieuwe Testament vrijwel nooit God genoemd werd, begon hij zich te ergeren aan predikanten die God en Jezus vrij onkritisch door elkaar haalden in gebed en verkondiging. Vanwege zijn opvattingen moest hij vanuit Basel uitwijken naar Amsterdam. En ook vandaag nog kun je in sommige kringen zomaar als ketter gebrandmerkt worden wanneer je het waagt kritische vragen te stellen bij het teruglezen van christologische dogma’s in de Bijbel. Maar wanneer we echt respect hebben voor een tekst moeten we deze proberen te verstaan in zijn eigen literaire en historische context.

Lees verder

Het Nieuwe Testament opnieuw uitgegeven (Nestle-Aland 28)

Vandaag was ik in Amsterdam, waar tijdens het symposium The Text of the New Testament Today van het Amsterdam Centre of New Testament Studies (ACNTS), naast dat er een aantal lezingen waren over de geschiedenis van conjecturen, de nieuwe editie van het Novum Testamentum Graece werd gepresenteerd. Ter ere van de tachtigste verjaardag van prof.em. Tj. Baarda was een delegatie van het Institut für Neutestamentliche Textforschung (INTF) uit Münster afgereisd met niemand minder dan Klaus Wachtel en Barbara Aland. De nieuwe achtentwintigste uitgave van Nestle-Aland heeft een eigen website waar men onder meer de kale tekst van dit Griekse Nieuwe Testament kan raadplegen.

De publicatie van een papyrussnipper met, naar nu blijkt, waarschijnlijk een vervalste tekst, mag dan kortstondig de krantenkoppen halen –  Nestle-Aland 28 zal een veel grotere en fundamentelere invloed uitoefenen. Het Novum Testamentum Graece is immers de standaard handuitgave (editio minor) van het NT. Verandert er iets in deze standaardtekst, dan verandert het ankerpunt van de nieuwtestamentische wetenschap en het uitgangspunt van uitleg en vertalingen van de Bijbel.

Wat is er nieuw aan deze editie? De belangrijkste wijzigingen zijn:

  • In de katholieke brieven (Jakobus, 1 en 2 Petrus, 1, 2 en 3 Johannes, Judas) is op 34 plaatsen de hoofdtekst gewijzigd. Hierbij volgt NA-28 de Editio Critica Maior (ECM), de nieuwste standaard voor de tekst van het Nieuwe Testament. Volgende edities van Nestle-Aland zullen de vorderingen van de ECM op de voet volgen.
  • Er is een aantal nieuwe papyri verwerkt in het kritisch apparaat.
  • In het algemeen is NA-28 overzichtelijker dan de voorgangers. Tekstverwijzingen zijn nagekeken. Het kritisch apparaat is vereenvoudigd, zodat het prettiger en gemakkelijker is geworden om er mee om te gaan.

Het vroegste christelijke artefact: een graffito in Smyrna

The long vaulted halls in the basement level of the basilica of Roman Smyrna. Photograph by Ian W. Scott.

Het vroegste christelijke artefact bevindt zich waarschijnlijk in Smyrna onder de Romeinse basilica. Het betreft een grafitto die op een gepleisterde muur is aangebracht.
Lees verder